Những hiểm họa từ chất kịch độc trong thuốc trừ sâu

Là một trong số các loại thuốc trừ cỏ được sử dụng lâu đời nhất trên thế giới cũng như được sử dụng rộng rãi tại Việt Nam. Tuy nhiên vừa qua, Cục BVTV (Bộ NN&PTNN) đã đề xuất loại bỏ thuốc trừ cỏ 2.4 D khỏi Danh mục. Theo đó kể từ ngày 30/12/2016, Cục BVTV đã tạm dừng tiếp nhận hồ sơ cấp Giấy phép khảo nghiệm thuốc BVTV, cấp Giấy chứng nhận đăng ký thuốc BVTV đối với thuốc BVTV có chứa hoạt chất 2.4 D.

Từ thuốc kích thích tăng trưởng auxin đến thuốc diệt cỏ

Trong tự nhiên, auxin chính là hóc-môn giúp thực vật tăng trưởng. Tuy nhiên, khi được tổng hợp thành các chất khác, trong đó có thuốc diệt cỏ, auxin có thể gây hại cho con người là có thật.

Auxin: Những chất kích thích tăng trưởng

Chất kích thích tăng trưởng “auxin” bắt nguồn từ ngôn ngữ Hy Lạp – auxein, có nghĩa là tăng trưởng.

Thông thường, các hợp chất được gọi là auxin nếu chúng có khả năng kích thích các tế bào thực vật phát triển, mặt khác, bản chất của chúng tương đồng với axit indoleacetic (chất kích thích tăng trưởng đầu tiên được phân lập) về mặt sinh lý học.

Auxin là những hóc-môn tăng trưởng thực vật đầu tiên được con người khám phá. Charles Darwin là một trong những nhà khoa học đầu tiên theo đuổi nghiên cứu về nó.

Phần lớn các kiến thức hiện nay của chúng ta về những chất kích thích tăng trưởng là dựa vào việc ứng dụng nó.

Auxin là nhóm chất điều hòa sinh trưởng của thực vật thường gặp trong thiên nhiên. Với lượng nhỏ, Auxin có tác dung kích thích tăng trưởng, nhưng với lượng lớn lại có tác dụng kìm hãm.

Auxin được hình thành liên tục trong đỉnh sinh trưởng của thân và rễ cây

Từ auxin đến thuốc diệt cỏ

Các chất kích thích tăng trưởng tổng hợp mở đầu cho kỷ nguyên của thuốc diệt cỏ hữu cơ. Vào những thập niên 1940, các loại thuốc này ra đời sau một chương trình nghiên cứu dài hạn về các chất kích thích thực vật tăng trưởng – auxin.

Người ta đã tổng hợp được auxin để sử dụng rộng rãi trong nông nghiệp như NAA (axit naphtylaxetic) được dùng như hóc-môn ra rễ và nảy mần; 2,4 D dùng diệt cỏ và thay đổi sự phát triển của quả; 2,4,5-T (axit Trichlorophenoxyacetic) là thuốc diệt cỏ.

Thuốc diệt cỏ 2,4 D là gì?

2,4 D là một hợp chất hữu cơ thuộc nhóm chlorophenoxy được sử dụng rộng rãi trên khắp thế giới với vai trò là một loại thuốc diệt cỏ chọn lọc có thể tiêu diệt hầu hết các loại cỏ lá rộng. 2,4 D là một trong các loại thuốc diệt cỏ lâu đời nhất, đã được thương mại hóa từ năm 1946 và hiện đang được sản xuất bởi nhiều Công ty hóa chất ở các quốc gia trên thế giới, cho phép kiểm soát cỏ dại rất tốt đối với các diện tích trồng lúa mì, ngô, cây ngũ cốc… với cơ chế chỉ diệt các loại cây hai lá mầm. 2,4 D có thể tồn tại dưới các dạng axit, muối hoặc este.

Tác hại của thuốc diệt cỏ với con người

Theo báo cáo đề xuất loại bỏ thuốc BVTV có chứa hoạt chất 2,4 D của Cục BVTV gửi Bộ NN&PTNN: 2,4 D (cùng với 2,4,5-trichlorophenoxyacetic axit và MCPA-2-methyl-4-chlorophenoxyacetic axit) được phát triển lần đầu tiên khoảng từ những năm 1940 trong giai đoạn Chiến tranh thế giới lần thứ II bởi các nhóm nghiên cứu người Anh và Mỹ với mục đích ban đầu là một phần của nỗ lực bí mật tạo ra các tác nhân chiến tranh hóa học sử dụng trong Chiến tranh thế giới thứ II, đây cũng chính là một vũ khí mới trong nông nghiệp nhằm làm giảm năng suất cây trồng của các nước Đức, Nhật.

Trong vòng một năm sau khi Chiến tranh thế giới thứ II kết thúc, 2,4 D đã được thương mại hóa thành thuốc diệt cỏ để kiểm soát cỏ lá rộng trong sản xuất nông nghiệp…

Tuy nhiên, nhiều nghiên cứu trên thế giới cho thấy, việc sử dụng các thuốc trừ cỏ có chứa hoạt chất 2,4 D một cách thiếu kiểm soát cũng đang tiềm tàng những nguy cơ lớn cho môi trường cũng như lo ngại tới sức khỏe con người.

Trong các sản phẩm 2,4 D dùng làm thuốc trừ cỏ có chứa một lượng chất Chlorophenol không được tổng hợp hết gọi là phenol tự do. Chất Chlorophenol có mùi hôi nồng rất khó chịu, là nguyên nhân chính tạo nên mùi hôi đặc biệt của thuốc trừ cỏ 2,4 D. Chlorophenol có nhiều ảnh hưởng không tốt đối với sức khỏe con người và môi trường sống do trong tự nhiên, Chlorophenol tồn tại tương đối lâu và có thể chuyển hóa thành chất Dioxin.

Chất Dioxin có khả năng kích thích tế bào ung thư phát triển, gây đột biến tế bào và dị dạng cơ thể người và động vật máu nóng và từng là nỗi ám ảnh dai dẳng trong cuộc Chiến tranh Việt Nam mà Mỹ từng sử dụng.

Theo Cục BVTV, chỉ trong vòng 9 tháng đầu năm 2016, đã có trên 2,8 triệu lít thuốc BVTV thành phẩm có hoạt chất 2,4 D đã được nhập khẩu về Việt Nam (con số này năm 2015 là 4,2 triệu lít và năm 2014 là hơn 3,6 triệu lít).

Nhiều năm trở lại đây, tại nhiều thôn, bản ở vùng cao, bà con khi bắt đầu một vụ mùa mới thay vì làm cỏ theo cách truyền thống là dùng dao phát, đốt, rồi cuốc đất, nhiều người đã thực hiện công đoạn duy nhất là phun hóa chất diệt cỏ.

Cách này tiết kiệm về thời gian, công sức nhưng việc sử dụng thuốc tùy tiện, thiếu hiểu biết đã gây ra những tác động nhất định đến đời sống của người dân trong thôn, nhất là nguồn đất, nguồn nước gây ô nhiễm nghiêm trọng. Khi phun thuốc trừ cỏ lên những diện tích lớn, đặc biệt ở những nơi đầu nguồn, hoạt chất của thuốc theo nước mưa chảy đến nơi khác và tích tụ gây ô nhiễm nguồn nước sử dụng của con người và mất cân bằng sinh thái…

Ngoài ra, ở nhiều nơi nông dân lạm dụng thuốc trừ cỏ khiến cho cỏ chết từ ngọn tới rễ nên đất không giữ được nước, sau một hai vụ dùng thuốc liên tục là đất màu bị trôi sạch, cây trồng còi cọc do thiếu dinh dưỡng.

>> Xem thêm: Ngộ độc thuốc diệt cỏ, cơ hội sống mong manh.

Hoạt chất 2,4 D được tổng hợp từ các auxin (hóc-môn giúp thực vật tăng trưởng) do vậy khi sử dụng ở hàm lượng rất thấp sẽ có tác dụng kích thích cây đẻ nhánh và phát triển, kích thích ra rễ trong giâm cành, chiết cành, ngăn chặn sự rụng quả trước thu hoạch. Chính vì tính chất này, nên ngoài mục đích trừ cỏ, người nông dân còn sử dụng hoạt chất 2,4 D với nhiều mục đích khác nhau, nhất là với mục đích kích thích sinh trưởng.

Tuy nhiên, tình trạng này không được các nhà sản xuất khuyến cáo vì hoạt chất 2,4 D có thời gian cách ly rất dài, tới 42 ngày từ lần phun cuối cùng đến khi thu hoạch nên nguy cơ tồn dư trên các loại nông sản sẽ rất cao. Hiện nay tại Việt Nam, hoạt chất 2,4 D chỉ được cấp giấy chứng nhận đăng kí thuốc BVTV với mục đích sử dụng duy nhất là trừ cỏ. Do vậy, các trường hợp buôn bán, kinh doanh và sử dụng với mục đích khác đều là sai quy định của pháp luật.

Xem thêm
Có thể bạn quan tâm